प्रातःस्मरणस्तोत्रम्

imagesLTEN3XRV

प्रातःस्मरणस्तोत्रम्

प्रातः स्मरामि ह्र्दि संस्फुरदात्मतत्वं
सच्चित्सुखं परमहंसगतिं तुरीयम् ।
यत्स्वप्नजागरसुषुप्तमवैति नित्यं
तत्ब्रह्म निष्कलमहं न च भूतसङ्घः ॥१॥

 

[પ્રાણીમાત્રના] હ્રદયમાં સ્વયં સ્ફુરી રહેલ આત્મતત્વનું હું પ્રાતઃકાળે સ્મરણ કરું છું, જે સચ્ચિદાનંદ સ્વરૂપ છે, પરમહંસ સંન્યાસીઓની પરમ ગતિ [અવસ્થા] છે, સ્વપ્ન-જાગૃત-સુષુપ્તિરૂપે ત્રણે અવસ્થાઓનું સાક્ષી [પરંતુ સ્વયં ત્રણેય અવસ્થાઓથી પર] તુરીય છે, તે નિત્ય,નિષ્કલ [નિરવય] બ્રહ્મ [જ] હું છું, આ પંચભૂતોનો સમુદાય [શરીર] હું નથી. [૧]

 

[प्राणीमात्रके] ह्रदयमें स्वयं जाग्रुत हुए आत्मतत्वका मैं प्रातंकाल स्मरण करता हुँ, जो सच्चिदानंद स्वरूप है, परमहँस सन्यासीओकी परम गति [अवस्था] है, स्वप्न-जागृत-सुषुप्त स्वरूप तीनों अवस्थाके साक्षी [लेकिन स्वयं तीनों अवस्थासे अलग] तुरीय है, वह नित्य, निषकल [निरवय] ब्रह्म ही मैं ही हुँ, लेकिन यह पंचभूतके समुदाय यानी की शरीर मैं नहीं हुँ । [१]

 

प्रातर्भजामि मनसो वचसामगम्यं
वाचो विभान्ति निखिला यदनुग्रहेण ।
यन्नेति नेतिवचनैर्निगमा अवोचुः
तं देवदेवमजमच्युतमाहुरग्रूयम ॥२॥

 

મન અને વાણી માટે જે અગમ્ય છે, [પરંતુ] જેના અનુગ્રહથી સમસ્ત વાણી [અને ક્રિયાઓ] પ્રકાશિત થાય છે, જેનું ‘આ નહી’ એવા [વ્યાવૃત્ત્યાત્મક] વચનો દ્વારા વેદો નિરૂપણ કરે છે, જેને [વિદ્વાનો] અજન્મા, અવિનાશી, સર્વશ્રેષ્ટ્ગ કહે છે, તે દેવાધિદેવનું હું પ્રાતઃકાળે ભજન કરું છું. [૨]

 

मन और वाणीके लिये जो अनुचित है, जिसके अनुग्रहसे समस्त वाणी [और क्रियाएँ] प्रकाशित होती है, जिसका ‘ये नहीं’ ऐसे [विरोधाभास] वचनोसे ही वेद निर्माण करते है, जिसे विद्वान अजन्मा, अविनाशी, सर्वश्रेष्ट्ग कहते है, वह देवाधिदेवका मै प्रातःकाल भजन करता हुँ। [२]

 

प्रातर्नमामि तमसः परमर्कवर्ण
पूर्ण सनातनपदं पुरूषोत्तमाख्यम् ।
यस्मिन्निदं जगदशेषमशेषमूर्ती
रज्ज्वां भुजङ्गम इव प्रतिभासितं वै ॥३॥

 

રજ્જુમાં સર્પની જેમ આ સંપૂર્ણ જગત નિઃસંદેહપણે જે અધિષ્ઠાન મૂર્તિમાં પ્રતિત થાય છે તે અજ્ઞાનથી પર સૂર્ય સમાન સ્વયં પ્રકાશસ્વરૂપ, પૂર્ણ, ‘પુરૂષોત્તમ’ એ નામથી ઓળખાતા સનાતન પદને હું પ્રાતઃકાળે નમન [અભેદરૂપે દર્શન] કરૂં છું. [૩]

 

रज्जुमें सर्पकी भाँति यह समस्त जगत निःसंदेह जो अधिष्ठान मूर्तिमें प्रतित है वह अज्ञानसे ऊपर सूर्य भाँति स्वयं प्रकाश भाँति पूर्ण, ‘पुरूषोत्तम’ यह नामसे पहेचाने हुए सनातन पदको मैं प्रातःकाल वंदन करता हुँ । [३]

 

श्लोकत्रयमिदं पुण्यं लोकत्रयविभूषणम्
प्रातःकाले पठेद्यस्तु स गच्छेत्परमं पदम् ॥४॥

 

ત્રણે લોકના ભૂષણ સમાન આ પવિત્ર ત્રણ શ્લોક [ના સ્તોત્ર]નું પઠન પ્રાતઃકાળે જે [મનુષ્ય] કરે છે તેને પરમ પદની પ્રાપ્તિ થાય છે. [૪]

 

तीनों लोकके आभूषण समान यह पवित्र श्लोक [स्तोत्र]का पठन प्रातःकाल जो मनुष्य करता है उसे परम पदकी प्राप्ति होती है । [४]

 

શ્રી શંકરાચાર્ય
श्री शंकराचार्य

 

ૐ નમઃ શિવાય
ॐ नमः शिवाय

Advertisements

One comment on “प्रातःस्मरणस्तोत्रम्

પ્રતિસાદ આપો

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / બદલો )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / બદલો )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / બદલો )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / બદલો )

Connecting to %s