ચિદમ્બરમ

                                        આજે ફાગણ વદ ચૌદસ

nataraj1

                                                             ચિદંબરમ

        પુરાણ કથાઓ મુજબ કહેવાય છે કે પતંજલિ અને વ્યાઘ્રપાદ મુનિઓની પ્રાર્થનાથી તેમની સમક્ષ શિવજીએ નિજાનંદમાં નૃત્ય કરીને વિષ્ણુ, દેવો, ગાંધર્વો અને મનુષ્યોને નૃત્યકળા શીખવી. તે સમયે પાર્વતીજીને નૃત્યમાં ભાગ લેવાનું મન થયું. તેઓ પન શિવજીના પ્રત્યેક અંગ-ભંગ-તાલને બેવડાવી પોતાના નૃત્ય બતાવતા ગયાં. છેવડે શિવજીએ નૃત્યમાં તાલબદ્ધતાથી પગથી પોતાના કાનના કુંડળો કાઢ્યા, અને પગથી પાછા પહેર્યા. નૃત્યનો આ પ્રકાર પાર્વતીજી માટે બેવડાવવાનું અશક્ય બન્યું ત્યારે તેમણે શિવજીનું મહત્વ સ્વીકાર્યું. આ રૂપક કથાનાં ઊંડાણમાં જઈશું એ પ્રકૃતિના બળાબળનું મહત્વ સમજાશે

જગત્રયં શામ્ભવનર્તનસ્થલી નટાધિરોઅત્રપદઃ શિવઃસ્વયમ !
સમાનયેરંગ ઈતિ વ્યવસ્થિતિઃ સ્વરૂપઃ શક્તિયુતાતપ્રપંચિતા !!

    અર્થાત સર્વની ગતિ,પોષણકર્તા, પ્રભુ,સાક્ષી,રહેઠાન, શરન,ઉત્પત્તિ, પ્રલય, સ્થિતિ, આધાર અને અવિનાશી બીજ પરમતત્વ છે.
આ તત્વજ્ઞાન સમજાય તો આપણા ઋષિમુનિઓ માટે આપણું મસ્તક આપોઆપ નમી જશે.

     તાંડવનૃત્યની અદભૂત કલામય મૂર્તિ અંગે વિશ્વપ્રસિદ્ધ થયેલું ‘ચિદમ્બરમ’ જ્યાં ભગવાન શિવજીનું નટરાજ સ્વરૂપ બિરાજે છે, મદ્રાસ-ત્રિચીથી મુખ્ય લાઈન ઉપર મદ્રાસથી લગભગ સવા બસો કિલોમીટર દૂર કાવેરી નદીની શાખા કોલરુન ઉપર આવેલું છે. ઘણાલોકો તેને તિલાઈપેરુમતપુલિયર કે વ્યાઘ્રપુરમ પણ કહે છે. લંકાના હિંદુઓ તેને અત્યંત પવિત્ર સ્થળ ગણે છે. અહીંની ‘ભૂજંગ-ત્રાસ’ મુદ્રાની નટરાજની મૂર્તિની કલાત્મકતા એટલી બધી પ્રસિદ્ધ છે કે વિશ્વના પ્રત્યેક સંગ્રહાલયોમાં અને ધનિકોના ઘરમાં તેની પ્રતિકૃતિઓ રાખવામાં આવે છે જે ‘નટરાજ’ના નામે પ્રસિદ્ધ છે. આ મૂર્તિમાં પ્રદર્શિત કરાયેલા ભાવોને સમજીએ તો આપણી ભક્તિભાવમાં જ્ઞાનનો ઉમેરો થશે.

આ મૂર્તિ ચતુર્ભૂજ, ત્રિનેત્રી છે. મસ્તકે બીજચન્દ્ર, સર્પો અને મુંડ છે. નૃત્યગતિ તાલથી જટા લહેરાય છે. પાછલા જમણા હાથમાં ડમરુ છે, જેના ધ્વનિથી દેવભાષા સંસ્કૃત અને નૃત્યના તાલ- ધ્વનિનો જન્મ થયો છે. પાછલા હાથમાનો પ્રજ્વલ્લિત અગ્નિ અવિનાશી પવિત્રમય જ્ઞાન બતાવે છે. આગલા હાથની અભયમુદ્રાથી ભક્તોને અભય પ્રદાન કરી રહ્યા છે. આગલો નીચે પડેલો અસુર તરફ નિર્દેશ કરતો હાથ ઉપદેશ આપે છે કે સંસારમાં અહંકાર, મમતા, વાસનાઓ અને દૂષ્ટ વૃત્તિઓને દબાવી તેનાથી અલિપ્ત થવાથી જ પ્રકાશમય જ્ઞાન લાધશે અને મોક્ષ મેળવી શકશો. ત્રણ નેત્રો જળ, વાયુ અને અગ્નિ છે. જેમ એ તત્વો જુદાં જુદાં લાગતાં હોવા છતાં એક તત્વના છે. તેવી જ રીતે પુરુષ, પ્રકૃતિ અને જીવ એક જ તત્વ છે. આ પ્રમાણે એક હાથે નિર્માન ,બીજા હાથથી રક્ષા, ત્રીજાથી વિનાશ અને ચોથા હાથથી શાંતિ એવા જીવનના ચાર પાસાઓ દર્શાવ્યા છે. સર્પના ડરથી પગ ઉપડે તે બતાવતી મુદ્રાને ‘ભુજંગત્રાસ’ મુદ્રા કહે છે. ઉંચો રાખેલો ડાબો પગ જગતને ભુજંગ સમજી મોક્ષપ્રાપ્તિનું પ્રતિક છે. [મદુરાની નટરાજની મૂર્તિમાં જમણો પગ ઉંચો છે તે આનંદનું પ્રતિક છે.]
                                                                                —- સંકલિત

                                                 ૐ નમઃ શિવાય

Advertisements

One comment on “ચિદમ્બરમ

પ્રતિસાદ આપો

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / બદલો )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / બદલો )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / બદલો )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / બદલો )

Connecting to %s