કાશી વિશ્વેશ્વર જ્યોતિર્લિંગ મંદિરને ગોલ્ડન ટૅમ્પલ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.

કાશી વિશ્વનાથ એ દ્વાદશ જ્યોતિર્લિંગમાનું એક જ્યોતિર્લિંગ છે. કાશી અથવા વારાણસી અથવા બનારસ એ દેવોના દેવ મહાદેવનું નિવાસસ્થાન ગણાય છે. ગંગાના પશ્ચિમકાંઠે વસેલી કાશી નગરી સૌથી પુરાણી નગરી મનાય છે. કાશીને હિન્દુ ધર્મગ્રંથોમાં સાત મોક્ષદાયી પુરીઓમાંની એક તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.

કાશીમાં ભારતના સૌથી અધિક શિવાલયોની સંખ્યા હશે એવું મનાય છે. કાશીને રુદ્રમય પણ માનવામાં આવે છે. ધર્મગ્રંથો અનુસાર શિવજીના ત્રિશૂળ પર વસેલું કાશી, વારાણસી, બનારસ, અવિમુક્ત, આનંદવન, મહાસ્મશાન તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.  આ સ્થળે શિવજી સ્વયં મરણોન્મુખ જીવને તારકમંત્ર સંભળાવે છે, એટલે જીવને બ્રહ્મજ્ઞાન મળે છે. આ માન્યતાને કારણે અહીં મૃત્યુનો મહિમા છે.

પૌરાણિક કથા અનુસાર હિમાલયના કૈલાસમાં વસવાટ કરતા શિવજીનાં ધ્યાન કે સમાધિમાં કોઈ વિઘ્ન આવે તે માટે માતા પાર્વતીજીએ શિવજીને બીજું સ્થાન શોધવાની પ્રાર્થના કરી અને શિવજીએ રાજા દિવોદાસની કાશીનગરી પસંદ કરી. જ્યારે નિકુંભ નામના શિવગણે આ નગરી માનવરહિત બનાવી ત્યારે રાજા દિવોદાસને ખુબ દુઃખ થયું. આથી તેમણે ઘોર તપ કરી બ્રહ્મદેવને પ્રસન્ન કરી પોતાનું દુઃખ દૂર કરવાની પ્રાર્થના કરી. આથી બ્રહ્માજીની સમજાવટ થી શિવજી મંદરાચલ ચાલ્યા ગયા. પરંતુ શિવજીનો વારાણસી પ્રત્યેનો સ્નેહ જોઈ ભગવાન વિષ્ણુએ રાજા દિવોદાસને જ્ઞાનોપદેશ આપતાં દિવોદાસ તપોવન જવા રાજી થઈ ગયા અને ત્યારબાદ વારાણસી શિવજીનું કાયમી નિવાસસ્થાન બની ગયું. શિવજીએ આ નગરની સ્થાપના ત્રિશૂળ પર કરી છે. 51 શક્તિપીઠમાંની એક શક્તિપીઠ મણિકર્ણિકા ઘાટે આવેલી છે.

   અંદાજે 40 ચોરસફૂટ જેટલા વિસ્તારમાં પથરાયેલા મંદિરમાં બે ગર્ભગૃહ અને ત્યારબાદ બે સભામંડપ છે. બે ગર્ભગૃહ પર ચતુષ્કોણી શિખર છે અને સભામંડપ પર ઘુમ્મટ આકાર શિખર છે. આ ઘુમ્મટ અને ડાબા ગર્ભગૃહ શિખર પર રણજિત સિંહે આપેલું સુવર્ણપાત્ર જોઈ શકાય છે.  ડાબી તરફના ગર્ભગૃહમાં કાશી વિશ્વનાથ જ્યોતિર્લિંગ આવેલું છે. આ જ્યોતિર્લિંગ ગર્ભગૃહની વચમાં નથી, પરંતુ એક ખૂણામાં છે. તેની શાળુંકાનો ભાગ ચાંદીથી મઢેલો છે. મુખ્ય શિવલિંગ મધ્યમ કદનું છે.

અહીં ગંગાજીસ્નાનના મહિમા ઉપરાંત ચાર સ્થળોના દર્શનનો મહિમા છે. પ્રથમ તો કાશી વિશ્વનાથ જ્યોતિર્લિંગનું મંદિર, સંકટમોચન હનુમાનજીનું મંદિર, મા અન્નપૂર્ણા મંદિર અને કાળબૈરવનું મંદિર.

અહીં દર ત્રીજા વર્ષે પંચકોશી યાત્રા થાય છે. ગંગાજીના કિનારે શ્રેણી ઘાટ આવેલા છે. કાશીમાં જ લગભગ 57 થી 64 જેટલા ઘાટ છે. એમાંના મુખ્ય કાશી ઘાત , મણિકર્ણિકા ઘાટ, દશાશ્વમેઘ ઘાટ મુખ્ય છે.  અન્ય ઘાટમા વરુણાસંગમ ઘાટ, પંચગંગા ઘાટ, અસ્સી સંગમ ઘાટ, જલાશાયી ઘાટ, શિવાલા ઘાટ, કેદાર ઘાટનો સમાવેશ થાય છે. કેદાર ગાટ પર આવેલા પુરાણા કેદારેશ્વર મંદિરની બાજુમાં આવેલા ગૌરીકુંડને ઘણો પવિત્ર માનવામાં આવે છે.

                                                                                       – સંકલિત

                                     ૐ નમઃ શિવાય

શિવજી એટલે આ સૃષ્ટિની તમામ વિદ્યાઓના જનક. ગણિતશાસ્ત્ર, વિજ્ઞાન, યોગ, ભાષા,નૃત્ય, સંગીત વગેરે તમામ વિદ્યાઓ શિવમાંથી આવી છે. શિવજી એટલે માત્ર દેવોના દેવ જ નથી પરંતુ સમસ્ત બ્રહ્માંડના સર્જનહાર છે.

શિવલિંગ-

હિંદુ ધર્મગ્રંથ પ્રમાણે બ્રહ્માંડ અનંત છે અને તેનો તાગ પામી શકાતો નથી.જ્યારે આધુનિક વિજ્ઞાન હમણાં હમણાં આ વાતને સમર્થન આપતાં કહે છે કે સમયની સાથે બ્રહ્માંડ વિસ્તરી રહ્યું છે. પાંચ લ્આખ આકાશગંગાના અભ્યાસ બાદ એ તારણ નીકળ્યું છે કે કોઈ અદૃશ્ય શક્તિ બ્રહ્માંડનો વિસ્તાર વધરી રહી છે જે વાત આપણાં ધર્મગ્રંથો સદીઓથી કહેતા આવ્યાં છે. ‘બ્રહ્માંડ’ શબ્દ બ્રૂ-બમ પરથી આવ્યો છે જેનો અર્થ ફેલાયેલું બ્રહ્મ થાય છે. એટલા જ માટે બ્રહ્માંડના નિરૂપણ સમાન શિવલિંગનો આકાર અંડાકાર બતાવ્યો છે. શિવ એટલે માત્ર શુભ નથી પણ શિવ એટલે કલ્યાણકારી. હિન્દુ ધર્મે સમસ્ત બ્રહ્માંડને કલ્યાણકારી કહ્યો છે.

અર્ધનારીશ્વર સ્વરૂપ-

પ્રત્યેક માનવીમાં સ્ત્રી અને પુરુષના લક્ષણો હોય છે.જેમાં આધાર અને આધેય અથવા શિવ અને શક્તિ અથવા પુરુષ અને પ્રકૃતિ અવિભાજ્ય અંગ છે. આલ્બર્ટ આઈનસ્ટાઈનની ‘પદાર્થ અને શક્તિ સાથે પરિવર્તન પામે છે’ થિયરીને શિવજીના અર્ધનારીશ્વર સ્વરૂપે વ્યક્ત થયેલી જણાય છે.

બ્લેક હોલ અને મહાકાળ-

શિવજીનું એક નામ ‘મહાકાળ’ છે. સરળ ભાષામાં બ્લેક હોલ એટલે ભમ્મરિયો કૂવો, જે નિહારિકાઓ, તારાઓ, ગ્રહોને કે બ્રહ્માંડને ગળી જાય છે અથવા શોષી લે છે. આ બ્લેક હોલમાં કાળ પણ શોષવાઈ જાય છે એટલે જ ભરતીય સંસ્કૃતિમાં શિવજીને મહાકાળ કહેવાય છે. કહેવાય છે કે શિવજી જ્યારે સમાધિ લગાવે છે ત્યારે કાળ થંભી જાય છે.

                                                        ૐ નમઃ શિવાય

ફોટોગ્રાફી:- સુધીર કડકીઆ

17/7/2003 ગુરૂપૂર્ણિમા

માનસરોવરને કિનારે આવેલા છુ ગોમ્પા પરથી લેવાયેલો આ વિડીઓ છે.

ૐ નમઃ શિવાય

चाम्पेयगौरार्धशरीरकाये कर्पूरगौरार्धशरीरकाय
धम्मिल्लकायै च जटाधराय नमः शिवायै च नमः शिवाय

ચંપાના પુષ્પ સમાન ગૌર અર્ધ શરીરવાળા પાર્વતીજીને તેમજ કર્પૂર સમાન ગૌર અર્ધ શરીરવાળા શિવજીને, મોતી અને ફૂલોથી સુશોભિત અંબોડાવાળા [धम्मिल्लकाये] શિવાને તેમજ જટાળા શિવજીને નમસ્કાર.

चम्पाके पुष्प समान गौर अर्ध शरीरवाले पार्वतीजीको एवम कर्पूर समान गौर अर्ध शरीरवाले शिवजीको, मोती और फूलोसे सुशोभित केशवाले [धम्मिल्लकायै] शिवाको एवम जटावाले शिवजीको प्रणाम

कस्तूरिकाकुंकुमचर्चितायै चितारजःपुंजविचर्चिताय
कृतस्मरायै विकृतस्मराय नमः शिवायै च नमः शिवाय [२]

કસ્તૂરી અને કુમકુમથી લિપ્ત થયેલાં પાર્વતીજીને તેમજ ચિતાની રજના પૂંજથી લિપ્ત થયેલા શિવજીને, કામદેવને જિવાડનારાં શિવાને તેમજ કામદેવનો નાશ કરનારા શિવજીને નમસ્કાર.

कस्तुरी और कुमकुमसे लिपटे हुए पार्वतीजीको एवम चिताकी राखके ढेरसे लिपटे हुए शिवजीको, कामदेवको जगानेवाले शिवाको एवम कामदेवका नाश करनेवाले शिवजीको प्रणाम.

चलत्क्रणत्कंकणनूपुरायै पादब्जराजत्फणिनूपुराय
हेमांगदायै भुजगांगदाय नमः शिवायै च नमः शिवाय [३]

હલવાથી ઝણકતા હાથમા કંકણ અને પગમા નૂપુર ધારણ કરનારા્ને તેમજ ચરણકમળમાં સર્પોનાં સુશોભિત નૂપુર ધારણ કરનારાને અને ભૂજાઓમાં સોનાનાં બાજુબંધ [अंगद] પહેરવાવાળા શિવાને તેમજ ભૂજાઓમાં સર્પોના બાજુબંધ પહેરવાવાળા શિવજીને નમસ્કાર.

जिनके हाथमें खनकते हुए कंगन और पैरमें नूपुर है एवम जिनके चरणकमलमें सर्परूपी नूपुर हैऔर जिनकी भूजा पर सोनेके बाजुबंद [अंगद] लिपटे हुए है ऐसे शिवाको एवम जिनकी भूज पर सर्पोके बाजुबंद लिपटे हुए है ऐसे शिवजीको प्रणाम

विशालनीलोत्पललोचनायै विकासिपंकेरुहलोचनाय
समेक्षणायै विषमेक्षणाय नमः शिवायै च नमः शिवाय … [४]

પ્રફુલ્લિત નીલકમળ સમાન નેત્ર ધરાવનારાંને તેમજ વિકસિત કમળ સમાન નેત્ર ધરાવનારાને, સમ નેત્ર ધરાવનારા શિવાને તેમજ ત્રિનેત્ર ધરાવનારા શિવજીને નમસ્કાર.

प्रसन्न नीलक्मल समान नेत्रवालेको एवम संपूर्ण तरहसे विकसित कमल समान नेत्रवालेको, दो नेत्रवाले शिवाको और त्रिनेत्रवाले शिवजीको प्रणाम

मन्दारमालाकलितालकायै कपालमालांकितकन्धराय
दिव्याम्बरायै च दिगम्बराय नमः शिवायै च नमः शिवाय …५

જેમનાં વાંકડિયા વાળ મંદાર પુષ્પોની માળાથી સુશોભિત છે તેમજ જેમની ગરદન ખોપરીની માળાથી શોભાયમાન છે, જેમણે દિવ્ય અંબર ધારણ કર્યાં છે તેમજ જેમણે દિશારૂપી વસ્ત્ર [નિઃવસ્ત્ર] ધારણ કર્યા છે એવાં શિવા શિવને નમસ્કાર.

जिनके घुंघराले बाल मंदार पुष्पोकी मालासे सुशोभित है एवम जिनकी गरदन खोपडीओंकी मालासे सुशोभित है, जिसने दिव्य वस्त्र धारण किये हो एवम जिसने दिशाओंके वस्त्र धारण किये याने निःवस्त्र हो ऐसे शिवा शिवको प्रणाम

अम्भोधरश्यामलकुन्तलायै तडित्प्रभाताम्रजटाधराय
निरीश्वरायै निखिलेश्वराय नमः शिवायै च नमः शिवाय [६]

જળથી ભરેલા વાદળ [अम्भोधर] સમાન શ્યામલ કેશ ધરાવનારાંને, વીજળીની પ્રભા જેવી ચમકતી તામ્રવર્ણી જટા ધારણ કરનારાને, જેમને કોઈ ઈશ્વર નથી તેવાં [પરમ સ્વતંત્ર]ને અને સર્વ લોકના સ્વામીને-શિવાને નમસ્કાર અને શિવજીને નમસ્કાર (૬)

जिनके श्यामल केश जलसे भरे बादल [अम्भोधर] समान है एवम जिनकी ताम्रवर्णीय जटा चमकीली बीजली समान है, जो हंमेशा स्वतंत्र है यानी जिनके कोई ईश्वर नहीं है एवम जो सर्व लोकके स्वामी है ऐसे शिवा शिवको प्रणाम

प्रपंचसृष्ट्युन्मुखलास्यकायै समस्तसंहारकताण्डवाय
जगज्जनन्यै जगदेकपित्रे नमः शिवायै च नमः शिवाय (७)

વિશ્વપ્રપંચના સર્જનને અનુકૂળ નૃત્ય કરનારાંને, સમસ્ત [વિશ્વપ્રપંચનો] સંહાર કરનાર તાંદવ નૃત્ય કરનારાને, જગતનામ [એકમાત્ર] માતાને અને જગતના એકમાત્ર પિતાને — શિવાને નમસ્કાર અને શિવજીને નમસ્કાર. [૭]

जो विश्वप्रपंचके सर्जनके अनुकूल नृत्य करनेवालेको एवम समस्त विश्वप्रपंचका संहार करनेवाला तांडव नृत्य करनेवालेको, विश्वमाताको एवम विश्वपिताको अर्थात शिवा शिवको प्रणाम

प्रदीप्तरत्नोज्जवलकुण्डलायै स्फुरन्महापन्नगभूषणाय
शिवान्वितायै च शिवान्विताय नमः शिवायै च नमः शिवाय [८]

અત્યંત ઝળહળતાં રત્નોનાં ઉજ્જવળ કુંડળ ધારણ કરનારાંને, ફૂંફાડા મારતા મહાન સર્પોનાં આભૂષણ ધારણ કરનારને, શિવજીથી સમન્વિત થયેલાંને અને શિવા[પાર્વઈ]થી સમન્વિત થયેલાને — શિવાને નમસ્કાર અને શિવજીને નમસ્કાર (૮)

जिन्होंने अति झगमगते रत्नोके उज्जवल कुंडल पहने है एवम जिन्होंने अति भयानक सर्पोंके आभुषण पहने है, जो शिवजीसे समन्वित हुए हो एवम जो शिवासे शिवा [पार्वतीजी]से समन्वित हुए हो ऐसे शिवा शिवको प्रणाम [८]

एतत्पठेदष्टकमिष्टदं यो भक्त्या स मान्यो भुवि दीर्घजीवी
प्राप्नोति सौभाग्यमनन्तकालं भूयात्सदा तस्य समस्तसिद्धिः (९)

જે [મનુષ્ય] આ ઈષ્ટ [ગમતી વસ્તુ]નું પ્રદાન કરનાર અષ્ટકનો ભક્તિપૂર્વક પાઠ કરે છે તે સંસારમાં સન્માનિત થાય છે, દીર્ઘજીવી થાય છે, અનંતકાળ સુધી તે સૌભાગ્ય પ્રાપ્ત કરે છે અને તેને સદા સમસ્ત સિદ્ધિ પ્રાપ્ત થાય છે. (૯)

जो मनुष्य यह ईष्ट वस्तुका प्रदान करनेवाला अष्टकका भक्तिपूर्वक पाठ करता है वह संसारमें सन्मानित होता है, दीर्घायु होता है, अनंत काल तक वह सौभाग्य प्राप्त करता है एवम उसको हम्मेश समस्त सिद्धि प्राप्त होती है (९)

                                                                                                   —श्री शंकराचार्य

                      [ગુજરાતીના અનુવાદકઃ- 'તત્વતીર્થ' અમદાવાદ]

                                                ॐ नमः शिवाय

शिवपंचाक्षरस्तोत्रम

नागेंद्रहाराय त्रिलोचनाय भस्मांग रागाय महेश्वराय|
नित्याय शुद्धाय दिगंबराय तस्मे “न” काराय नमः शिवायः॥

हे महेश्वर, आपके गलेमे शेषनाग स्वरूप हार है! जिनके सूर्य,चन्द्र एवं अग्नि समान तीन नेत्र है! आप भस्मसे लेपित है! आपके वस्त्र दिशायें हैं [अर्थात निःवस्त्र है] हे महेश्वर! आपके शुद्ध एवं ‘न’अक्षर द्वारा जानेवाले स्वरूपको प्रणाम!

मंदाकिनी सलिल चंदन चर्चिताय नंदीश्वर प्रमथनाथ महेश्वराय|
मंदारपुष्प बहुपुष्प सुपूजिताय तस्मे “म” काराय नमः शिवायः॥

गंगाजल एवं चन्दनसे आपकी पूजा हुई है, मंदार पुष्प एवं अन्य अनेक पुष्पों द्वार आपकी अर्चना हुई है ! हे नन्दीके अधिपति,प्रमथ गणोंके स्वामी, हे महेश्वर आपके ‘म’अक्षर द्वारा जाने गये स्वरूपको नमस्कार हो !

शिवाय गौरी वदनाब्जवृंद सूर्याय दक्षाध्वरनाशकाय|
श्री नीलकंठाय वृषभद्धजाय तस्मै “शि” काराय नमः शिवायः॥

हे परम कल्याणकारी स्वरूप! आप माँ पार्वतीजीके मुखकमल पर प्रसन्नता लानेवाले सूर्य स्वरूप हो ! हे धर्म [वृषभ]ध्वजाधारी, हे नीलकंठ शिवजी आपके ‘शि’ अक्षर द्वारा माने गये स्वरूपको नमस्कार हो !

वसिष्ठ कुभोदव गौतमाय मुनींद्र देवार्चित शेखराय|
चंद्रार्क वैश्वानर लोचनाय तस्मै “व” काराय नमः शिवायः॥

वसिष्ठ, अगस्त्य एवं गौतम ईत्यादि श्रेष्ठ मुनिओं एवं ईन्द्र आदि देवता द्वारा आपके मस्तककी पूजा हुई है ! सूर्य, चन्द्र एवम अग्नि आपके नेत्र है ! हे ‘व’ अक्षरसे जानेवाले शिवजी आपको नस्कार हो !

यज्ञस्वरूपाय जटाधराय पिनाकस्ताय सनातनाय|
दिव्याय देवाय दिगंबराय तस्मै “य” काराय नमः शिवायः॥

हे जटाधारी आप यज्ञस्वरूप हो, हे पिनाकधारी [पिनाकधनुषधारी]आप सनातन दिव्य पुरुष हो ! हे दिगंबर देव शिवजी आपके ‘य’ अक्षरसे जानेवाले स्वरूपको नमस्कार हो !

पंचाक्षरमिदं पुण्यं यः पठेत शिव सन्निधौ|
शिवलोकं वाप्नोति शिवेन सह मोदते॥

जो कोई यह पवित्र पंचाक्षरी स्तोत्रका नित्य पठन करता है उसे शिवलोक प्राप्त होता है एवम शिवजीके सानिध्यका सुख प्राप्त होता है !

ॐ नमः शिवाय

                                                 द्वादशज्योतिर्लिङगस्तोत्रम

सौराष्ट्रे सोमनाथं च श्रीशैले मल्लिकार्जुनम
उज्जयिन्यां महाकालमोङ्कारममलेश्वरम

સૌરાષ્ટ્રમાં સોમનાથ અને શ્રીશૈલ ઉપર મલ્લિકાર્જુન, ઉજ્જૈનમાં મહાકાળ,ઓંકારેશ્વર અથવા અમલેશ્વર     ૧

परल्यां वैद्यनाथं च डाकिन्यां भीमशङ्करम
सेतुबन्धे तुं रामेशं नागेशं दारुकावने

પરલીમાં વૈદ્યનાથ અને ડાકિનીમાં ભીમાશંકર, સેતુબંધમાં રામેશ્વર અને દારુકાવનમાં નાગેશ્વર,     ૨

वाराणस्यां तु गौतम विश्वेशं त्रम्बकं गौतमीतटे
हिमालये तु केदारं धृश्मेशं च शिवालये

જ્યારે વારાણસીમાં વિશ્વેશ્વર, ગૌતમી [ગોદાવરી]ને કિનારે ત્ર્યંબકેશ્વર, હિમાલયમાં કેદારેશ્વર અને શિવાલયમાં ધુશ્મેશ્વર,   ૩

एतानि ज्योतिर्लिंङ्गानि साथं प्रातः पठेन्नरः
सप्तजन्मकृतं पापं स्मरेणन विनश्यति

જે મનુષ્ય પ્રતિદિન પ્રાતઃકાળે અને સંધ્યાકાળે આ બાર જ્યોતિર્લિંગ[નાં નામ]નો પાઠ કરે છે તેનાં સાત જન્મોમાં કરેલાં પાપ [આ લિંગોના] સ્મરણમાત્રથી નાશ પામે છે. ૪

ૐ  નમઃ શિવાય

शिव चालीसा

दोहा

अज अनादि अविगत अलख, अकल अतुल अविकार
बंदौ शिव-पद-कमल अमल अतीव उदार !!१!!

आर्तिहरण सुखकरण शुभ भक्ति-मुक्ति-दातार
करो अनुग्रह दीन लखि अपनो बिरद विचार !!२!!

पर्यो पतित भवकूप महँ सहज नरक आगार
सहज सुहद पावन-पतित, सहजहि लेहु उबार!!३!!

पलक-पलक आशा भर्यो, रह्यो सुबाट निहार
ढरौ तुरंत स्वभाववश, नेक न करौ अबार !!४!!

शिव चालीसा

जय शिव शंकर औढरदानी
जय गिरितनया मातु भवानी !!१!!

सर्वोत्तम योगी योगेश्वर
सर्वलोक-ईश्वर-परमेश्वर !!२!!

सर्वलोक प्रेरक सर्वनियन्ता
उपद्रष्टा भर्ता अनुमन्ता !!३!!

पराशक्ति-पति अखिल विश्वपति
परब्रह्म परधाम परमगति !!४!!

सर्वातीत अनन्य सर्वगत
निजस्वरूप महिमामें स्थितरत !!५!!

अंगभूति-भूषित श्मशानचर
भुजंगभूषण चन्द्रमुकुटधर !!६!!

वृषवाहन नंदीगणनायक
अखिल विश्वके भाग्य-विधायक !!७!!

व्याघ्रचर्म परिधान मनोहर
रीछचर्म ओढे गिरिजावर !!८!!

कर त्रिशूल डमरूवर राजत
अभय वरद मुद्रा शुभ साजत !!९!!

तनु कर्पूर-गौ उज्ज्वलतम
पिंगल जटाजूट सिर उत्तम !!१०!!

भाल त्रिपुण्ड मुण्डमाल शोभाकर
गल रुद्राक्ष-माल शोभाकर !!११!!

विधि-हरि-रुद्र त्रिविध वपुधारी
बने सृजन-पालन-लयकारी !!१२!!

तुम हो नित्य दयाके सागर
आशुतोष आनन्द-उजागर !!१३!!

अति दयालु भोले भण्डारी
अग-जग सबके मंगलकारे !!१४!!

सती-पार्वतीके प्राणेश्वर
स्कन्द-गणे-जनक शिव सुखकारी !!१५!!

हरि-हर एक रूप गुण्शीला
करत स्वामि-सेवककी लीला !!१६!!

रहते दोउ पूजत पुजवावत
पूजा-पद्धति सबन्हि सिखावत !!१७!!

मारुति बन हरि-सेवा कीन्ही
रामेश्वर बन सेवा लीन्ही !!१८!!

जग-हित घोर हलाहल पीकर
बने सदाशिव नीलकंठ वर !!१९!!

असुरासुर शुचि वरद शुभंकर
असुरनिहन्ता प्रभु प्रलयंकर !!२०!!

‘नमः शिवाय’ मन्त्र पंचाक्षर
जपत मिटत सब क्लेश भयंकर !!२१!!

जो नर-नारि रटत शिव शिव नित
तिनको शिव अति करत परम्हित !!२२!!

श्रीक्रूष्ण तप कीन्हों भारी
है प्रसन्न वर दियो पुरारी !!२३!!

अर्जुन संग लडे किरात बन
दियो पाशुपत-अस्त्र मुदित मन !!२४!!

भक्तनके सब कष्ट निवारे
दे निज भक्ति सबन्हि उद्धारे !!२५!!

शंखूचूड जालन्धर मारे
दैत्य अशंख्य प्राण हर तारे !!२६!!

अन्धकको गणपति पद दीन्हों
शुक्र शुक्रपथ बाहर कीन्हों !!२७!!

तेहि सजीवनि विद्या दीन्हीं
बाणासुर गणपति-गति कीन्हीं !!२८!!

अष्टमूर्ति पंचानन चिन्मय
द्वादश ज्योतिर्लिंग ज्योतिर्मय !!२९!!

भुवन चतुर्दश व्यापक रूपा
अकथ अचिन्त्य असीम अनूपा !!३०!!

काशी मरत जंतु अवलोकी
देत मुक्ति-पद करत अशोकी !!३१!!

भक्त भगीरथकी रुचि राखी
जटा बसी गगा सुर साखी !!३२!!

रूरू अगस्त्य उपमन्यू ज्ञानी
ॠषि दधीचि आदिक विज्ञानी !!३३!!

शिवरहस्य शिव्ज्ञा प्रचारक
शिवहिं परम प्रिय लोकोद्धारक !!३४!!

इनके शुभ सुमिरनतें शंकर
देत मुदित ह्वैअति दुर्लभ वर !!३५!!

अति उदार करूणावरूणालय
हरण दैन्य-दारिद्र्य-दुःख-भय !!३६!!

तुम्हरोभजन परम हितकारी
विओर शूद्र सब ही अधिकारी !!३७!!

बालक वृद्ध नारी-नर ध्यावहिं
ते अलभ्य शिवपदको पावहिं !!३८!!

भेदशून्य तुम सबके स्वामी
सहज सुहृद सेवक अनुगामी !!३९!!

जो जन शरण तुम्हारी आवत
सकल दुरित तत्काल नशावत !!४०!!

दोहा

बहन करौ तुम शीलवश, निज जन्कौ सब भार
गनौ न अघ, अघ-जाति कछु, सब विधि करौ सँभार !!१!!

तुम्हरो शील स्वभाव लखि, जो न शरण तव होय
तेहि सम कुटिल कुबुद्धि जन, नहिं कुभाग्य जन कोय !!२!!

दीन-हीन अति मलिन मति, मैं अघ-ओघ अपार
कृपा-अनल प्रगटौ तुरत, करौ पाप सब छार !!३!!

कृपा-सुधा बरसाय पुनि, शीतल करो पवित्र
राखी पदकमलनि सदा, हे कुपात्रके मित्र !!४!!

ॐ नमः शिवाय

                  કથા શિવમહિઁમ્નસ્તોત્ર રચૈતા પુષ્પદંતની

    કોઈને પ્રસન્ન કરવા હોય તો સ્તુતિ શ્રેષ્ઠ સાધન છે. તેનાંથી પ્રભુ આશુતોષ પણ બાકાત નથી રહ્યા. પ્રભુ આશુતોષની અનેક સ્તુતિ કરતા અનેક સ્તોત્રો હોવા છતાં શિવભક્તોમાં શિવમહિમ્ન સ્તોત્ર આબરભાવ સાથે લોકપ્રિય છે. શિવજીની સ્તુતિ રૂપે શિવમહિમ્ન સ્તોત્રના રચૈતા ગંધર્વરાજ પુષ્પદંત છે.

લોકકથા મુજબ…..

સંગીત અને કલામાં નિપુણ એવા ગંધર્વરાજ પુષ્પદંત મહાદેવજીના પરમ ભક્ત હતા. તે નિયમિત રીતે શિવજીની આરાધના કરતા પૂજા અર્ચના કરતા હતા.
એક વખતે તે જ્યારે સૂક્ષ્મ રીતે આકાશગમન કરી રહ્યા હતા ત્યારે તેમની નજર ચિત્રરથ નામના રાજાના ઉદ્યાન પર પડી. પુષ્પોની સુગંધથી લાલચિત પુષ્પદંતે ઉદ્યાનમાં પ્રવેશ કરી ભગવાનની પૂજા માટે બધા ફૂલો વીણી લીધા. બીજા દિવસે પણ આ ક્રમ ચાલુ રહ્યો. ધીમે ધીમે આ આદત પડી ગઈ. આમ સુગંધી ફૂલોની ચોરી થવાથી રાજા ચિત્રરથે ચોરને પકડવા ઉપાય શોધી કાઢ્યો. તેણે શિવજીને અર્પણ કરેલા પુષ્પો તથા બિલિપર વેરાવ્યા.

      રોજના નિયમ મુજબ પુષ્પદંત તે દિવસે પણ બાગમાં સુગંધી પુષ્પ ચૂટવા લાગ્યા. પોતાના કાર્યમાં મશગુલ પુષ્પદંતને પથરાયેલા શિવનિર્માલ્ય પુષ્પ તથા બિલિપત્ર પ્રત્યે ધ્યાન ગયું નહી. અજાણતા શિવ નિર્માલ્યને ઓળંગી શિવ અપરાધી બન્યા. પરિણામે અંતર્ધ્યાન – અદૃશ્ય થવાની શક્તિ હણાઈ ગઈ. જેવા દૃશ્યમાન થયા કે છુપાયેલા રાજાના સિપાઈઓએ તેમને પકડી લીધા. પુષ્પદંતને પોતાની ભૂલ સમજાઈ ગઈ. પોતાની ભૂલ સુધારવા માટે ભગવાન શંકરને પુનઃ પ્રસન્ન કરવા તેમણે શિવજીની જે સ્તુતિ કરી તે ‘શિવમહિમ્ન સ્તોત્ર’ કહેવાયું. અને કહેવાય છે કે પુષ્પદંતની આ સ્તુતિથી પ્રભુ પ્રસન્ન થયા અને પુષ્પદંતે દૈવી શક્તિ પુનઃ પ્રાપ્ત કરી.

     આ સ્તોત્રમાં ભગવાન શિવની પુરાણોક્ત કથાનો ઉલ્લેખ કરી, વિવિધ શબ્દો દ્વારા ઈશ્વર પ્રત્યેના ભક્તિભાવો પ્રગટ કરાયા છે. આવા પવિત્ર સ્તોત્રનું શિવજી સમક્ષ ગાન કરનાર અનંત પુણ્યોનો ભાગી બને છે. ભગવાનની મહિમાના ગુણગાન પ્રભુ ભક્તિને દૃઢ કરવામાં અત્યંત મહત્વનો ભાગ ભજવે છે.

                                                                  — સંકલિત

                                           
                                             ૐ નમઃ શિવાય

                                                         શિવ કલ્યાણકારી

આજે શ્રાવણ સુદ એકમ પણ છે. શ્રાવણ મહિનો શિવજીની આરાધના કરવાનો મહિનો કહેવાય છે. દેવપોઢી એકાદશી બાદ ચાર મહિના પ્રભુએ શિવજીને બ્રહ્માંડના ભરણ પોષણની જવાબદારી સોંપી હતી.

     ભગવાન શિવ પરમ કલ્યાણકારી છે.. શિવ શબ્દમાં જ કલ્યાણ અર્થ સમાયેલો છે. આપણા શસ્ત્રોમાં કહેલું છે કે શુદ્ધ મન અને શ્રદ્ધાથી ભક્તિ –ઉપાસના કરવાથી શિવજી પ્રસન્ન થાય છે. ઈચ્છિત ફળ આપે છે. તેઓએ ના ફક્ત માનવ પર પ્રસન્ન થઈ વરદાન આપ્યા છે પરંતુ દેવ, દાનવો પર પણ પ્રસન્ન થઈ વરદાન આપ્યાના અનેક દાખલાઓ છે.

     સમુદ્ર મંથન વખતે નીકળેલા વિષપાન કરી દેવ, દાનવોની ગંભીર સમસ્યાનો ઉકેલ લાવી આપ્યો અને નિલકંઠ કહેવાયા.

        સગર રાજાના સત્તર હજાર પુત્રોના મોક્ષાર્થે રાજા ભગીરથે ઉગ્ર તપ કરીને સ્વર્ગથી ધરતી લાવવા રાજી તો કર્યા પણ તેમનો પ્રચંડ વેગને ઝીલવા પૃથ્વી સક્ષમ ન હોવાથી શિવજીએ ગંગાને પોતાની જટામાં ઝીલી ગંગાધર કહેવાયા. તેમના થકી ગંગાનું પૃથ્વી પર અવતરણ થયું અને સગર પુત્રોનો મોક્ષ થયો.

ચંદ્ર જ્યારે શાપથી પીડા ભોગવતો હતો ત્યારે શિવજીએ ચન્દ્રને શરણ આપી તેને નવજીવન આપી અમરત્વ આપ્યું. આથી શિવજી શશીધર ચન્દ્રશેખર કહેવાયા.

શરણે આવેલાને તેઓ કદી નિરાશ નથી કરતા પછે દેવ હોય કે દાનવ કે મનુષ્ય હોય. સર્વ પર સરખા રીઝનારા આશુતોષ શિવજી સૌનું કલ્યાણ કરનારા છે. એટલે જ કલ્યાણકારી છે.

                                                              –સંકલિત

                                               ૐ નમઃ શિવાય

આજે મેઘધનુષ આપ સહુનાં સહકારથી પાંચમા વર્ષમાં પ્રવેશ કરે છે.

આશા રાખુ છું આપ સહુ આજ રીતે સહકાર આપશો અને આશીર્વાદ વરસાવતા રહેશો.

નીલા કડકીઆનાં વંદન

ફોટોગ્રાફી:- સુધીર કડકીઆ

મારી આ વર્ષની કૈલાસ માનસરોવર યાત્રાનાં થોડાક ફોટાની એક ઝલક મૂકી છે. આમાં કૈલાસના તથા માનસરોવરની સંધ્યાકાળના ફોટાઓ મૂક્યા છે.
આશા રાખુ છું આપ સહુને ગમશે.

                              ૐ નમઃ શિવાય